Żółwie Caretta Caretta wracają na Sardynię!

Dla miłośników natury to nie lada gratka – tydzień temu, w nocy z 5 na 6 lipca, na dwóch plażach złożyły jaja samice żółwia morskiego caretta caretta.  Jeszcze kilka lat temu gniazda żółwi na sardyńskich plażach były ekstremalnie rzadkim zjawiskiem, od kilku lat można obserwować regularne powroty żółwic. To niezwykłe zjawisko z kilku powodów.

Wielki powrót na Sardynię

Być może najbardziej niezwykłe jest to, że żółwie morskie praktycznie nie zmieniły się od dziesiątek milionów lat. Przodkowie współczesnych caretta caretta żyli już w czasach dinozaurów, a ich podstawowe elementy budowy i funkcjonowania – opływowy pancerz, płetwy zamiast nóg i życie związane z morzem – okazały się tak skuteczne, że przetrwały do dziś z niewielkimi zmianami.

To sprawia, że obserwując żółwia morskiego na plaży Sardynii, patrzymy na przedstawiciela jednej z najstarszych linii kręgowców żyjących współcześnie. Niektóre osobniki mogą być dosłownie bardzo leciwe – przeciętna długość życia żółwia morskiego na wolności to 50-70 lat, ale znane są i przypadki 80-letnich osobników.

Co ciekawe, większość samic żółwia morskiego wraca do regionu, w którym sama się wykluła – czasem są to nawet dokładnie te same plaże. Takie zachowanie jest uważane za jedną z najważniejszych cech biologii żółwi caretta caretta. A to oznacza, że samica składająca dziś jaja na Sardynii mogła wykluć się jeszcze pod koniec lat 40., 50. lub 60. XX wieku!

I rzeczywiście, wśród najstarszych mieszkańców wyspy są wspomnienia pojawiających się na plażach żółwi morskich, których potem przez dziesiątki lat nie było widać. Aż do 2023 roku, kiedy gniazda nie były już ewenementem – z 5 gniazd w kolejnych latach liczba wzrosła do 7, a w tym roku, choć jesteśmy dopiero na początku sezonu lęgowego, wiemy już o istnieniu 2 gniazd: w Carloforte i Muravera.

Wiemy na pewno, że są to gniazda założone przez dwie żółwice, tej samej nocy. Ta, która złożyła jaja w Carloforte, dwa dni wcześniej podjęła próbę na innej plaży – znaleziono jej ślady na piasku, ale nie odnaleziono charakterystycznego „rozgrzebanego” piasku w miejscu zasypania dziury z jajami. 

Majestatyczna caretta caretta 

Czemu ich powrót żółwi morskich na Sardynię robi takie wrażenie? Już teraz wiemy, że maleńkie caretta caretta, które wylęgną się na początku września wrócą tu za około 20-30 lat, by złożyć własne jaja, więc ten wyjątkowy gad ma szansę przetrwać w rejonach Sardynii przez kolejne wieki. To proces, który naukowcy obserwują z dużym zainteresowaniem, ponieważ daje rzadką możliwość śledzenia, jak gatunek długowieczny stopniowo rozszerza swój zasięg w odpowiedzi na zmieniające się warunki środowiskowe.

A kto raz zobaczy żółwia morskiego caretta caretta ten zrozumie, dlaczego przetrwanie tęgo gatunku jest takie ważne – to naprawdę imponujące zwierzęta! Kiedy żółwie morskie wykluwają się, są wielkości pięści, a największe dorosłe osobniki osiągają ponad metr długości pancerza i ponad 100, a nawet 150 kilogramów. Głowa caretta caretta jest ogromna w stosunku do reszty ciała, ponieważ mieszczą się w niej wyjątkowo silne mięśnie szczęk – mogą dzięki nim rozgryzać kraby, małże czy jeżowce.

Żółwie morskie spędzają większość życia, jak sama nazwa wskazuje, w morzu, spokojnie pływając. Na ląd wychodzą głównie po to, żeby złożyć jaja. Znane są z tego, że pokonują olbrzymie odległości. W Morzu Śródziemnym wędrówki żółwi morskich są krótsze niż w wielkich oceanach, ale nadal obejmują setki lub tysiące kilometrów

Co ciekawe, większość samic żółwia morskiego wraca do regionu, w którym sama się wykluła – czasem są to nawet dokładnie te same plaże.

Każde gniazdo jest ważne

Szacunki są różne, ale często przyjmuje się, że do wieku rozrodczego dożywa mniej niż 1% wyklutych żółwi, dlatego każde udane gniazdo ma tak duże znaczenie dla populacji. W jednym gnieździe żółwia morskiego znajduje się zwykle 80–120 jaj. Co ciekawe, o tym, czy z jaja wykluje się samiec czy samica, decyduje temperatura piasku. W chłodniejszym wykluwa się więcej samców, w cieplejszym – więcej sami. Różnica zaledwie 1–2°C może znacząco zmienić proporcje płci.

Młode zaczynają się wykluwać niemal równocześnie i wspólnie przekopują się ku powierzchni. Gdyby każdy próbował wydostać się osobno, większość nie miałaby siły przebić grubej warstwy piasku. Niestety, nie wszystkim udaje się pokonać drogę z wnętrza dołu w piasku na plażę, a te, którym się uda dopiero zaczynają prawdziwą walkę o życie.

Po wyjściu z gniazda młode biegną w stronę najjaśniejszego horyzontu – dawniej była to niemal zawsze odbijająca światło powierzchnia morza. Dzisiaj sztuczne oświetlenie hoteli, promenad czy ulic potrafi je zmylić. Zdarza się, że zamiast do morza biegną w głąb lądu, dlatego podczas wykluwania często wyłącza się światła w pobliżu plaż.

Jeśli żółwiom morskim już uda się namierzyć morze i zaczynają wędrówkę w jego stronę, czyhają kolejne niebezpieczeństwa: ptaki, psy czy – niestety – ludzie. Warto wiedzieć, że pancerz żółwia morskiego, choć wygląda jak twarda tarcza, nie jest „martwą skorupą”. Jest połączony z kręgosłupem i żebrami, zawiera naczynia krwionośne oraz zakończenia nerwowe – żółw odczuwa dotyk i urazy pancerza. A predatorów chętnych do skrzywdzenia czy pożarcia małego żółwia jest sporo – tak na lądzie, jak i później, w wodzie. Dlatego też warto byśmy dorzucili swoją cegiełkę do zachowania tego niezwykłego gatunku.

Co możesz zrobić, żeby chronić żółwie morskie?

Pojedyncza osoba naprawdę może pomóc i dobrym przykładem jest właśnie Sardynia. Składanie jaj odbywa się nocą, a wiele gniazd odkrywają nocni imprezowicze czy zwykli spacerowicze podziwiający wschód słońca, którzy zauważają charakterystyczne ślady samicy o świcie i zgłaszają je odpowiednim służbom.

To może być na przykład straż przybrzeżna czy lokalne organizacje ekologiczne. Na południu Sardynii, a więc w rejonie, w którym żółwie morskie najczęściej gniazdują, taką organizacją jest Centrum Edukacji Środowiskowej CEAS Laguna di Nora. Jednak zwracając się do jakiejkolwiek innej organizacji z informacją o odnalezionym gnieździe. Dzięki temu można szybko ogrodzić gniazdo i uchronić je przed zadeptaniem lub zniszczeniem przez maszyny czyszczące plaże. 

Jeśli jesteś na plaży, możesz zrobić kilka konkretnych rzeczy:

• nie zbliżaj się do samicy składającej jaja. Zachowaj duży dystans, nie świeć latarką ani fleszem i nie hałasuj. Zgłoś to do służy przybrzeżnej lub organizacji zajmującej się ochroną żółwi morskich. Na Sardynii to na przykład Laguna di Nora, możesz zawiadomić ich telefonicznie: 351 597 1424. Koniecznie zrób pin na mapie z dokładną lokalizacją miejsca.
• nie dotykaj gniazda ani młodych. 
• jeśli znajdziesz ślady żółwia lub miejsce przypominające gniazdo, zgłoś je lokalnym służbom. Ślady żółwia to szeroki pas przetartego piasku i dwa symetryczne ślady po płetwach, a samo gniazdo to lekko zapadnięty fragment piasku, miejsce z inną strukturą piasku, albo szeroki obszar „rozgrzebanego” piasku.
• ogranicz światło nocą. Młode kierują się naturalnym blaskiem nad morzem; sztuczne oświetlenie może sprawić, że pobiegną w głąb lądu.
• nie rozstawiaj parasoli i leżaków na oznakowanych strefach ochronnych. Nie graj w ich pobliżu w piłkę, która mogłaby wpaść w gniazdo.

Jeśli spotkasz żółwia morskiego na morzu:

• zachowaj ostrożność, gdy zobaczysz żółwia wynurzającego się po powietrze. Nie zbliżaj się do niego łódką czy pontonem.
• nie próbuj go dotykać ani karmić.
• jeśli nurkujesz lub pływasz z rurką, obserwuj żółwia morskiego z kilku metrów odległości i nie blokuj mu drogi. Pamiętaj o jego miażdżącej szczęce – lepiej nie ryzykować zbyt bliskiego spotkania.

Codzienne zachowania, którą mogą wydawać się mało spektakularne, ale mają ogromne znaczenie:

• ogranicz używanie jednorazowego plastiku, nigdy nie zostawiaj śmieci na plaży – żółwie często mylą plastikowe torby z meduzami – jednym z elementów ich diety,
• zbieraj porzucone żyłki i haczyki wędkarskie – to bardzo częsta przyczyna zranień żółwi morskich.

Jeśli znajdziesz rannego żółwia

• nie próbuj wciągać go za płetwy,
• nie wkładaj go z powrotem do morza, jeśli jest osłabiony. Zapewnij mu cień.
• jak najszybciej powiadomić lokalne służby lub ośrodek rehabilitacji. Wiele żółwi trafiających do takich ośrodków wraca później do morza.