Grazia Deledda – historia sardyńskiej noblistki

Choć Sardynia może pochwalić się bogatą historią, wyjątkową kulturą i własnym językiem, niewiele jej postaci zyskało międzynarodową sławę. Jedną z nich jest bez wątpienia Grazia Deledda – pisarka urodzona w Nuoro, która jako pierwsza Włoszka otrzymała Literacką Nagrodę Nobla. W swoich powieściach uczyniła Sardynię nie tylko tłem wydarzeń, ale niemal pełnoprawną bohaterką, utrwalając obraz wyspy, jej mieszkańców, tradycji i surowego krajobrazu. Do dziś pozostaje jedną z najważniejszych postaci sardyńskiej kultury i powodem do dumy dla mieszkańców wyspy.

Samouczka z Nuoro

Grazia Deledda urodziła się 28 września 1871 roku w Nuoro. Pochodziła z zamożnej rodziny – jej ojciec był absolwentem prawa, właścicielem ziemskim, miłośnikiem poezji, a także założycielem własnej drukarni. Matka przyszłej pisarki zajmowała się domem i edukacją siedmiorga dzieci. Na Sardynii pod koniec XIX wieku nie było możliwości podjęcia dłuższej, regularnej nauki, dlatego po ukończeniu czterech klas szkoły podstawowej Grazia Deledda została samoukiem. Uczyła się i czytała na własną rękę, choć – siłą rzeczy – jej edukacja była mało usystematyzowana i niezbyt pogłębiona. Przez pewien czas pobierała również prywatne lekcje języka włoskiego, łaciny i francuskiego.

Literacki debiut i narodziny własnego stylu

Deledda zadebiutowała bardzo wcześnie – w wieku zaledwie siedemnastu lat opublikowała kilka opowiadań w magazynie o modzie. W 1892 roku ukazała się jej pierwsza powieść, Fior di Sardegna („Kwiat Sardynii”). Kolejne dzieło, Le vie del male („Drogi zła”), w którym wyraźniej określiła swój styl i podjęła temat moralności, spotkało się z bardzo dobrym przyjęciem krytyki.

W swoich powieściach i nowelach odtwarzała pejzaż oraz codzienne życie Sardynii, często wykorzystując rodzinny krajobraz jako metaforę trudności, z jakimi zmagali się bohaterowie jej utworów.

Rzym, rodzina i dojrzała twórczość

W 1899 roku Grazia Deledda poślubiła Palmira Madesaniego, pracownika Ministerstwa Finansów, którego poznała podczas swojej pierwszej podróży do Cagliari. Po ślubie młodzi małżonkowie zamieszkali w Rzymie. Doczekali się dwóch synów, którym nadali imiona Franz i Sardus.

Oddalenie od rodzinnej Sardynii wpłynęło pozytywnie na twórczość pisarki. Wspomnienia wyspy uległy swoistej sublimacji, a obecny w jej dziełach sardyński folklor nabrał niemal baśniowego charakteru, doskonale współgrającego z psychologicznymi zainteresowaniami autorki. Do najbardziej znanych utworów Deleddy należą powieści przetłumaczone także na język polski: Cenere („Popiół”) z 1904 roku oraz Canne al vento („Trzcina na wietrze”) z 1913 roku.

Grazia Deledda – pisarka, która zamieniła krajobrazy, tradycje i historie Sardynii w literaturę nagrodzoną Noblem.

Nagroda Nobla i ostatnie lata

Życie Deleddy nie obfitowało w spektakularne wydarzenia, jednak z literackiego punktu widzenia było niezwykle owocne. Pisarka niemal co roku publikowała nową powieść. W 1926 roku otrzymała Literacką Nagrodę Nobla „za inspirowaną ideałami twórczość, która z plastyczną wyrazistością przedstawia życie rodzinnej wyspy oraz z głębią i współczuciem podejmuje uniwersalne problemy ludzkie”. Była drugą kobietą w historii – po Selmie Lagerlöf – uhonorowaną Literacką Nagrodą Nobla oraz pierwszą laureatką tego wyróżnienia z Włoch.

Sardynia jako bohaterka literatury Deleddy

Jej twórczość, zawieszona między weryzmem a dekadentyzmem, w wyraźny sposób odzwierciedla doświadczenie opuszczenia rodzinnej Sardynii. Widoczne jest to zarówno w treści, jak i w formie jej powieści – od fascynacji tradycyjną kulturą wyspy autorka stopniowo przechodzi do pogłębionej analizy psychologicznej bohaterów, podczas gdy sardyński krajobraz staje się przede wszystkim symbolicznym tłem wydarzeń. Dzieła Deleddy cenili między innymi Maksim Gorki i David Herbert Lawrence.

Ciekawostki

Sardyńskiej noblistce poświęcono jeden z kraterów na Wenus – noszący jej nazwisko krater ma średnicę 32 kilometrów. Jej nazwiskiem nazwano również jeden z włoskich promów pasażerskich – Deledda. W Nuoro można zwiedzić rodzinny dom pisarki, przekształcony w muzeum. Można zwiedzać je codziennie z wyjątkiem poniedziałków (a od połowy sierpnia do końca września we wszystkie dni tygodnia).